Free Web Hosting

Pozycja Jezior Mazurskich


Die Feste Boyen wurde in den Jahren 1841-56 auf "Inselgelände" bei Lötzen errichtet. Es war das erste neuzeitliche Projekt zur Befestigung Masurische Seenplatte. Im westlichen Strand der Grossen Masurischen Seen begann im Jahre 1900 Errichtung der neuen Befestigungen. Masurische Seenstellung hat einigen Stützpunkten: Niedersee, Guszianka, Nikolaiken, Skorupken, Grünwalde, Schimonken, Kulla, Lötzen (Inselgelände). In Stützpunkten befanden sich: mergeschossigen Betontürme für MG und Schützen (bei strategischen Brücken - Niedersee, Guszin, Nikolaiken), Kampfblockhausen, Infanteriewerke (mit Erdwall, Betonunterstände, Schützengraben, MG-graben, Artillerie - Panzerlafette 5,3 cm, Drahtsperre).
Eine evetuelle russische ofensive gegen Ospreussen wurde in zwei schwerigen Wege verteilt (durch Pregola-Sumpfe und Ortelburger Walde). Infolge davon zwei rusische Armee konnen sich nicht zusammenwirken, Effekt - Tannenbergschlacht in August 1914. In Winterschlacht (1914/15) hat russische Armee bei Niedersee, Nikolaiken, Schimonken, Paprodtker Berge und Rotwalde wieder gestoppt. In Zweiten Weltkirieg alte Befestigungen wurden (als Teil des Befestigungen bei Lötzen), mit neuen Schützengraben, Abwehrpanzergraben und einigen Kochbunker modernisiert. Gen. Hossbach und seine vierte Armme haben Masurische Seenstellung in Januar 1945 ohne Kampf verlassen.

Wieża ckm - MG TurmNie sposób nie wspomnieć o pierwszej linearnej fortyfikacji nowożytnej na terenie Mazur, mimo że powstała nieco wcześniej niż omawiany zakres lat 1914-45.
    W niemieckim planie wojny przed 1914 rokiem, nie przewidywano działań zaczepnych przeciwko Rosji w pierwszej fazie konfliktu. Cały obszar Prus Wschodnich miał być więc ewakuowany tuż po przeprowadzeniu mobilizacji. Do obrony wschodnich rubieży Niemiec przeznaczono tylko około 12% sił kajzerowskich. Wojska te nie były w stanie zapewnić pełnego bezpieczeństwa planowego odwrotu na rubież Wisły. Oznaczało to, że ich niedobór muszą zastąpić fortyfikacje i przeszkody. Główny ośrodek obrony stanowiła w tym rejonie grupa twierdz Toruń - Chełmno - Grudziądz - Malbork - Tczew - Gdańsk - Wisłoujście, tworząca wraz z innymi umocnieniami tzw. Linię Wisły (Weichsellinie). Przewidywano także działania opóźniające w oparciu o przestarzałą już wówczas Twierdzę Boyen w Giżycku oraz znacznie nowocześniejszą, pierścieniową twierdzę w Królewcu. W 1898 roku opracowano wzmocnienie systemu tych umocnień, wykorzystujące dogodne ukształtowanie terenu, lasy, bagna i jeziora. Aby zmusić wojska rosyjskie do rozdzielenia sił, postanowiono ufortyfikować przesmyki wśród Wielkich Jezior Mazurskich wraz z kanałami, zachodni brzeg rzeki Węgorapy i lasy wokół Szczytna. Barak koszarowy dla obsady umocnień - Wohnbaracke. Fot. Bogdan ChojniakRuch armii carskich zostałby tym samym skanalizowany dwoma trudnymi szlakami: bagnistą doliną Pregoły z jej licznymi dopływami, oraz gęstymi lasami Puszczy Piskiej. Niemieckie dowództwo obawiało się zwłaszcza działań rosyjskiej kawalerii, która mogła błyskawicznie opanować przesmyki międzyjeziorne, mosty oraz węzły kolejowe i drogowe. Utrata kontroli nad tymi punktami mogła nie tylko uniemożliwić obronę i mobilizację rekrutów, ale i utrudnić sprawny odwrót z rejonu Prus Wschodnich.
    Oficjalna decyzja rozpoczęcia prac znalazła się w rozporządzeniu gabinetowym (A.K.O.) z dnia 8 IV 1899 roku. Przewidywana tymczasowość obrony zdeterminowała budowę słabych fortyfikacji półstałych, której nadano początkowo nazwę Pozycji Loewentin-Talter (od nazw jezior), a następnie Pozycji Jezior Mazurskich - Masurische Seenstellung (MSS). Na południu przedłużały ją fortyfikacje Szczycieńskiej Pozycji Leśnej - Ortelsburger Waldstellung, na północy Pozycja Węgorapy - Angerappstellung. Zasadnicze prace fortyfikacyjne przeprowadzono w latach 1900-1907.
Czterokondygnacyjna wieża dla ckm i strzelców przy moście kolejowym w Rucianem. Fot. Maciej Miszczuk     Kluczowymi węzłami obrony MSS były: Ruciane Nida, Guzianka, Mikołajki, Skorupki, Zielony Gaj, Mioduńskie, Szymonka, płw. Kula i tzw. Wyspa Giżycka [mapka]. Od wiosny do jesieni 1900 roku przeprowadzono zasadnicze prace ziemne, do 1902 roku zakończono budowę schronów betonowych, a w latach 1905-06 na przedpolu umocnień założono rozległe zapory drutowe i kraty forteczne przy ważniejszych mostach. Standardowym elementem każdego węzła obronnego (prócz Mikołajek) było tzw. Dzieło Piechoty Infanteriewerk, w kształcie trapezowej fortyfikacji ziemnej z centralnym schronem chroniącym przed skutkami ognia artylerii. W zależności od wielkości obsady (od 1/2 plutonu do 2 kompanii) budowano schrony jedno- lub wielokomorowe (Infanterieraum). Grubość ich ceglanych lub betonowych ścian wynosiła 60-80 cm, żelbetowego stropu od 10-20 cm do 100 cm (przy schronach wielokomorowych), całość była przykryta wałem ziemnym. Infanteriewerk był w rzeczywistości miniaturowym fortem (stanowiska na wale odpowiadały klasycznym stanowiskom wzdłuż drogi krytej fortu, a schron na zapleczu pełnił funkcję koszar szyjowych). Dzieła Piechoty uzupełniały otwarte stanowiska ogniowe dla ckm i artylerii przeciwszturmowej. Na zachód od Guzianki gniazda ckm rozbudowano w formie betonowego szańca. W newralgicznych punktach obrony (Guzianka, Szymonka) ulokowano baterie przewoźnych dział 53mm (Fahrbare Panzerlafette 5,3cm)Stanowisko armaty przeciwszturmowej 5,3 cm Panzerlafettebatterie na wschód od śluzy Guzianka. Fot. Bogdan Chojniak na otwartych stanowiskach betonowo-ziemnych (Szymonka i Guzianka). Armata Grusona była umieszczona w wieży pancernej (pancerz 40 mm) i obsługiwana przez dwóch kanonierów. Szybkostrzelność armaty wynosiła 25 strz./min (!), zasięg ognia do 3 km, a przy strzelaniu kartaczami 400 m. Wieżę osłaniało półkoliste betonowe stanowisko z jaszczami amunicyjnymi po bokach, z tyłu umieszczano schron ukryty w wale. W razie potrzeby wieżę umieszczano na dwukołowym podwoziu i przemieszczano z pomocą dwóch koni.
    Na otwartych terenach pomiędzy Mikołajkami i Giżyckiem obronę wzmacniało pięć baterii artyleryjskich (Kula, Szymonka, Zielony Gaj, Mikołajki x 2). Bateria składała się zwykle z sześciu dział kalibru 100mm (10cm Lafette) rozmieszczonych na stanowiskach ziemnych. Stanowisko baterii wykonywano podobnie jak Dzieło Piechoty. W wale czołowym, rozdzielonym klasycznymi poprzecznicami, znajdowały się zasadnicze (6) i zapasowe (2-3) stanowiska dla dział oraz jaszcze amunicyjne. W części szyjowej pod wałem umieszczano schron bierny dla artylerzystów. Wieża ckm przy dawnym moście drogowym w Mikołajkach - MG-Turm. Fot. Bogdan ChojniakW zalesionym terenie ciężka artyleria nie mogła praktycznie prowadzić obserwowanego ognia, toteż dla odcinka Guzianka - Ruciane Nida nie przewidziano żadnej baterii 10cm Lafette.
    Do 1902 roku wybudowano betonowe (1 - 1,5m gr. ścian) wieże ckm MG-Turm : trzy broniące ruciańskich mostów i śluzy Guzianka oraz dwie broniące mostu drogowego w Mikołajkach (obecnie kładka dla pieszych). Każda wieża posiadała jedną kondygnację ze strzelnicami dla ckm, jedną lub dwie kondygnacje ze strzelnicami dla broni ręcznej oraz magazynową kondygnację podziemną. MG-Turm z rejonu Rucianego miały dodatkowe stanowiska strzeleckie na stropie, osłonięte murem i charakterystycznymi blankami. W 1907 roku ruciańskie wieże otrzymały także bronione przedsionki z latrynami. Załogę wieży stanowiło od 24 do 36 żołnierzy, uzbrojonych w cztery ckm MG 08 oraz karabiny Mauser.
Strzelnice ckm wieży obrony mostu kolejowego     Po wybudowaniu w Mikołajkach mostu kolejowego w 1911 roku, zabezpieczono go dwoma jednokondygancyjnymi blokhauzami strzeleckimi. Na wschodnim przyczółku znajdowały się stanowiska obserwacyjno-bojowe (Postenstand) i ukrycie bierne. W pobliżu Mikołajek i Rucianego zbudowano baraki-koszarowce dla zakwaterowania żołnierzy. Szczególnie rozbudowywano fortyfikacje na tzw. Wyspie Giżyckiej (1900-1915). Obronę wzmacniało tu kilkanaście schronów: piechoty, amunicyjnych, artyleryjskich i obserwacyjnych wokół Twierdzy Boyen oraz umocnienia polowe nad Kanałem Giżyckim. Więcej... Za linią umocnień w rejonie Kamionek i Fuledy zorganizowano główny punkt mobilizacyjny dla tego obszaru Mazur.
    Po ogłoszeniu mobilizacji 1 VIII 1914 roku na pozycję skierowano część XX Korpusu z 8 Armii niemieckiej. Mrągowski 151 Pułk Piechoty obsadził odcinek od węzła Ruciane, poprzez Wierzbę po węzeł Mikołajki i Łuknajno. Odcinek nadkanałowy: Tałty-Szymonka-Kula do Twierdzy Boyen obsadziła 6 Brygada Landwehry. W rejonie Giżycko- Kamionki skoncentrowano 3 Rezerwową Dywizję Piechoty. Wojsko zarekwirowało 5 statków żeglugi mazurskiej, uzbroiło je w karabiny maszynowe i lekkie działa przeznaczając do zadań patrolowych na obszarze wodnym od Węgorzewa po Pisz i Ruciane. Wobec braku spodziewanych działań rosyjskiej kawalerii, po kilku dniach siły niemieckie przerzucono bliżej granicy, gdzie stoczyły zwycięskie potyczki. Taktyczna porażka pod Gąbinem i natarcie 2 Armii "Narew" od południa doprowadziły do wydania rozkazu ewakuacji większości sił niemieckich na zachód. 24-25 VIII saperzy wysadzili w powietrze najważniejsze mosty w Rucianem i Mikołajkach. Na Wyspie Giżyckiej i linii umocnień wzdłuż kanałów pozostała tylko czterobatalionowa załoga Twierdzy Boyen wzmocniona artylerią, szwadronem jazdy i pospolitym ruszeniem. Wobec zagrożenia od zachodu przygotowano prowizoryczne umocnienia polowe pomiędzy Rynem, Sterławkami Małymi i Kamionkiem. Stało się to zalążkiem projektu późniejszego zamkniętego obszaru obronnego Giżyckiej Pozycji Polowej.
Schron drużyny piechoty z 1928 roku, wzniesiony w obrębie dawnego Dzieła Piechoty w rejonie Guzianki. Gruppennunterstand. Fot. Bogdan Chojniak     Rosjanie nie planowali ataku na MSS od czoła, przeprowadzili tylko "rozpoznanie walką" na kierunku giżyckim w dniach 26-29 VIII. Główne ich siły miały zająć Twierdzę Boyen od zachodu. Udało się im dotrzeć aż do Kętrzyna i pod Ryn. Bezskuteczne próby ataków miały miejsce jeszcze 2 IX pod Kamionkiem. Dopiero wieści o klęsce pod Tannenbergiem powstrzymały dalsze natarcia. Fortyfikacje Pozycji Jezior przydały się raz jeszcze, gdy Rosjanie nie rozdzielając sił (jak w kampanii sierpniowej) jesienią 1914 roku przełamali od czoła pozycje niemieckie na przesmyku Cierzpięty-Tyrkło. Zagrożony przełamaniem centralny odcinek frontu Wielkich Jezior udało się im uratować dzięki długotrwałej obronie rejonu Gór Paproteckich, Rydzewa, Garncarskiej Góry, Woźnic i Łuknajna (na przedpolach Masurische Seenstellung). Ufortyfikowany odcinek frontu od Mikołajek przez Szymonkę po Giżycko utrzymywała 11 Dywizja Landwehry z I Korpusu gen. Kosch'a. Podobne, choć mniej intensywne walki toczyły się zimą 1914/15 roku na przedpolach Rucianego, gdzie również powstrzymano i następnie odrzucono Rosjan. Pierwszy atak na Ruciane miał miejsce 14 XI, a rosyjski pułk zatrzymała ledwie kompania pospolitego ruszenia. Wkrótce przybyło wzmocnienie (2 DP), które odrzuciło Rosjan w kierunku Karwicy i Pisza. Kolejne bezskuteczne ataki ponawiała 57 Syberyjska DP, aż do stycznia 1915 roku. Jeszcze w czasie trwania walk powstały liczne dodatkowe fortyfikacje polowe, a także nowe betonowe schrony na blasze falistej (m.in. Kula).
    W związku z rozbudową Giżyckiej Pozycji Polowej i rejonu umocnionego w okresie międzywojennym, zrezygnowano z dalszego rozwoju koncepcji MSS. Tylko w rejonie węzła Ruciane Nida w 1928 roku wybudowano 6 nowych, żelbetonowych schronów piechoty (Doppel- i Gruppenunterstand), Schron dwóch drużyn piechoty z 1928 roku w rejonie Nidy. Doppelgruppennunterstand. Fot. Bogdan Chojniakwzmacniając stare Dzieła Piechoty. Tym samym odcinek Ruciane Nida przy późniejszych inwentaryzacjach wykazywany był już razem z Pozycją Szczycieńską. Pozostałe umocnienia na odcinku Mikołajki-Giżycko odnowiono dopiero w 1944 roku, jako zapasową wewnętrznąMapy rozmieszczenia dawnych obiektów fortyfikacyjnych, m.in. Pozycja Jezior Mazurskich linię obrony Giżyckiego Rejonu Umocnień. Wykonano tu ciągły rów p.czołg. i fragmentaryczne umocnienia polowe wzmocnione Kochbunkrami. Tak jak i inne umocnienia Wielkich Jezior, MSS porzucono w styczniu 1945 roku praktycznie bez walki.

Dla zainteresowanych polecam fotogalerię wież ckm z rejonu Ruciane Nida - Guzianka autorstwa Pawła Wagnera.

Zestawienie umocnień Pozycji Jezior Mazurskich
na odcinku Bogaczewo - Ruciane Nida. Lata 1900 - 1928.

Nazwa pierwotnaRodzaj umocnieńGrupa umocnień - nazwa obecnaRok
budowy
KullaBatterie [100mm]Kula (Bogaczewo-Rydzewo)1900-02
Infanteriewerk u. IR
Gruppenutnterstand1915
Schimonken
(Schimonker-Kanal)
Batterie [100mm]Szymonka1900-02
Infanteriewerk u. 2 IR
Panzerlafettebatterie [53mm]
Mniodunsker-KanalInfanteriewerk u. IRMioduńskie
BartlickshofBatterie [100mm]Zielony Gaj
Grünwalder-KanalInfanteriewerk u. IR
Talter-KanalInfanteriewerk u. IRTałty (Skorupki)
OlczowirogBatterie [100mm]Olszowy Róg (Mikołajki)
Wohnbaracke
NikolaikenBlockhaus u. PostenstandMikołajki1910-11
Blockhaus u. Postenstand
MG-Turm1900-02
MG-Turm
MG-Stand (1)1928
CarlshofBatterie [100mm]Karłowo (Mikołajki)1900-02
BeldahnseeMaschinengewehrstellung (MG-Schanze)Bełdany (Ruciane Nida)1902
Infanteriewerk u. IR, Gruppenunterstand (2) (1928)1900-28
Groß Guszinsee - NordMG-TurmGuzianka płn. (Ruciane Nida)1900-07
Infanteriewerk u. IR, Gruppenunterstand (2) (1928)1900-28
Panzerlafettebatterie [53mm], Gruppenunterstand (2) (1928)
Groß Guszinsee - SüdInfanteriewerk u. IR, Gruppenunterstand (2) (1928)Guzianka płd. (Ruciane Nida)1900-07
Wohnbaracke
RudczannyMG-TurmRuciane Nida
MG-Turm
Wohnbaracke
Niedersee IInfanteriewerk u. IR, Doppelgruppenunterstand (2) (1928)1900-28
Niedersee IIInfanteriewerk, Gruppenunterstand (2) (1928)
Doppelgruppenunterstand (2)1928
(1) - schron bojowy (zamaskowany jako budynek mieszkalny) wybudowany na wschodnim przyczółku mostowym w ramach Giżyckiej Pozycji Polowej
(2) - schrony bierne wzniesione w 1928 roku w ramach rozbudowy Pozycji Szczycieńskiej
Elementy fortyfikacyjne wymieniono zgodnie z rozmieszczeniem od północy na południe. Dane własne oraz: BURK K. "Handbuch zur Geschichte der Festungen des deutschen historischen Osten", Osnabruck, Biblio-Verlag, 1995
 

Zestawienie umocnień rozbudowanych wokół Twierdzy Boyen
w latach 1868 - 1928.

Nazwa pierwotnaRodzaj umocnieńGrupa umocnień - nazwa obecnaRok
budowy
Lötzener KanalSchanze (3)Kanał Łuczański (Giżycko)1868
Gruppenutnterstand (4) x 21926-28
Mühlen KanalSchanze (3) / Doppelgruppenutnterstand (4)Kanał Niegociński (Giżycko)1868-1928
InselgeländeInfanterieraum x 4
Artitllerieraum x 4
Munitionsraum x 3
Artitlleriebeobachtungsraum x 5
Giżycko (Wyspa Giżycka)1913-14
(3) - szańce ziemne z murowanym jednokondygnacyjnymi reditami wybudowane przy przyczółkach mostowych Wschodniopruskiej Kolei Południowej.
(4) - schrony bierne wzniesione w 1928 roku w ramach rozbudowy Giżyckiej Pozycji Polowej.


Opracowanie © C.Markiel 2001-05
Udostępnione zdjęcia: Bogdan Chojniak i Maciej Miszczuk
kliknij w baner by powrócić do strony indeksu głównego

fortyfikacje fortyfikacje schrony bunkry umocnienia fortyfikacje bunkry