Nie sposób nie wspomnieć o pierwszej linearnej fortyfikacji nowożytnej na terenie Mazur, mimo że powstała nieco wcześniej niż omawiany zakres lat 1914-45.W niemieckim planie wojny przed 1914 rokiem, nie przewidywano działań zaczepnych przeciwko Rosji w pierwszej fazie konfliktu. Cały obszar Prus Wschodnich miał być więc ewakuowany tuż po przeprowadzeniu mobilizacji. Do obrony wschodnich rubieży Niemiec przeznaczono tylko około 12% sił kajzerowskich. Wojska te nie były w stanie zapewnić pełnego bezpieczeństwa planowego odwrotu na rubież Wisły. Oznaczało to, że ich niedobór muszą zastąpić fortyfikacje i przeszkody. Główny ośrodek obrony stanowiła w tym rejonie grupa twierdz Toruń - Chełmno - Grudziądz - Malbork - Tczew - Gdańsk - Wisłoujście, tworząca wraz z innymi umocnieniami tzw. Linię Wisły (Weichsellinie). Przewidywano także działania opóźniające w oparciu o przestarzałą już wówczas Twierdzę Boyen w Giżycku oraz znacznie nowocześniejszą, pierścieniową twierdzę w Królewcu. W 1898 roku opracowano wzmocnienie systemu tych umocnień, wykorzystujące dogodne ukształtowanie terenu, lasy, bagna i jeziora. Aby zmusić wojska rosyjskie do rozdzielenia sił, postanowiono ufortyfikować przesmyki wśród Wielkich Jezior Mazurskich wraz z kanałami, zachodni brzeg rzeki Węgorapy i lasy wokół Szczytna.
Ruch armii carskich zostałby tym samym skanalizowany dwoma trudnymi szlakami: bagnistą doliną Pregoły z jej licznymi dopływami, oraz gęstymi lasami Puszczy Piskiej. Niemieckie dowództwo obawiało się zwłaszcza działań rosyjskiej kawalerii, która mogła błyskawicznie opanować przesmyki międzyjeziorne, mosty oraz węzły kolejowe i drogowe. Utrata kontroli nad tymi punktami mogła nie tylko uniemożliwić obronę i mobilizację rekrutów, ale i utrudnić sprawny odwrót z rejonu Prus Wschodnich.Oficjalna decyzja rozpoczęcia prac znalazła się w rozporządzeniu gabinetowym (A.K.O.) z dnia 8 IV 1899 roku. Przewidywana tymczasowość obrony zdeterminowała budowę słabych fortyfikacji półstałych, której nadano początkowo nazwę Pozycji Loewentin-Talter (od nazw jezior), a następnie Pozycji Jezior Mazurskich - Masurische Seenstellung (MSS). Na południu przedłużały ją fortyfikacje Szczycieńskiej Pozycji Leśnej - Ortelsburger Waldstellung, na północy Pozycja Węgorapy - Angerappstellung. Zasadnicze prace fortyfikacyjne przeprowadzono w latach 1900-1907.
Kluczowymi węzłami obrony MSS były: Ruciane Nida, Guzianka, Mikołajki, Skorupki, Zielony Gaj, Mioduńskie, Szymonka, płw. Kula i tzw. Wyspa Giżycka [mapka].
Od wiosny do jesieni 1900 roku przeprowadzono zasadnicze prace ziemne, do 1902 roku zakończono budowę schronów betonowych, a w latach 1905-06 na przedpolu umocnień założono rozległe zapory drutowe i kraty forteczne przy ważniejszych mostach. Standardowym elementem każdego węzła obronnego (prócz Mikołajek) było tzw. Dzieło Piechoty Infanteriewerk, w kształcie trapezowej fortyfikacji ziemnej z centralnym schronem chroniącym przed skutkami ognia artylerii. W zależności od wielkości obsady (od 1/2 plutonu do 2 kompanii) budowano schrony jedno- lub wielokomorowe (Infanterieraum). Grubość ich ceglanych lub betonowych ścian wynosiła 60-80 cm, żelbetowego stropu od 10-20 cm do 100 cm (przy schronach wielokomorowych), całość była przykryta wałem ziemnym. Infanteriewerk był w rzeczywistości miniaturowym fortem (stanowiska na wale odpowiadały klasycznym stanowiskom wzdłuż drogi krytej fortu, a schron na zapleczu pełnił funkcję koszar szyjowych). Dzieła Piechoty uzupełniały otwarte stanowiska ogniowe dla ckm i artylerii przeciwszturmowej. Na zachód od Guzianki gniazda ckm rozbudowano w formie betonowego szańca. W newralgicznych punktach obrony (Guzianka, Szymonka) ulokowano baterie przewoźnych dział 53mm (Fahrbare Panzerlafette 5,3cm)
na otwartych stanowiskach betonowo-ziemnych (Szymonka i Guzianka). Armata Grusona była umieszczona w wieży pancernej (pancerz 40 mm) i obsługiwana przez dwóch kanonierów. Szybkostrzelność armaty wynosiła 25 strz./min (!), zasięg ognia do 3 km, a przy strzelaniu kartaczami 400 m. Wieżę osłaniało półkoliste betonowe stanowisko z jaszczami amunicyjnymi po bokach, z tyłu umieszczano schron ukryty w wale. W razie potrzeby wieżę umieszczano na dwukołowym podwoziu i przemieszczano z pomocą dwóch koni.Na otwartych terenach pomiędzy Mikołajkami i Giżyckiem obronę wzmacniało pięć baterii artyleryjskich (Kula, Szymonka, Zielony Gaj, Mikołajki x 2). Bateria składała się zwykle z sześciu dział kalibru 100mm (10cm Lafette) rozmieszczonych na stanowiskach ziemnych. Stanowisko baterii wykonywano podobnie jak Dzieło Piechoty. W wale czołowym, rozdzielonym klasycznymi poprzecznicami, znajdowały się zasadnicze (6) i zapasowe (2-3) stanowiska dla dział oraz jaszcze amunicyjne. W części szyjowej pod wałem umieszczano schron bierny dla artylerzystów.
W zalesionym terenie ciężka artyleria nie mogła praktycznie prowadzić obserwowanego ognia, toteż dla odcinka Guzianka - Ruciane Nida nie przewidziano żadnej baterii 10cm Lafette.Do 1902 roku wybudowano betonowe (1 - 1,5m gr. ścian) wieże ckm MG-Turm : trzy broniące ruciańskich mostów i śluzy Guzianka oraz dwie broniące mostu drogowego w Mikołajkach (obecnie kładka dla pieszych). Każda wieża posiadała jedną kondygnację ze strzelnicami dla ckm, jedną lub dwie kondygnacje ze strzelnicami dla broni ręcznej oraz magazynową kondygnację podziemną. MG-Turm z rejonu Rucianego miały dodatkowe stanowiska strzeleckie na stropie, osłonięte murem i charakterystycznymi blankami. W 1907 roku ruciańskie wieże otrzymały także bronione przedsionki z latrynami. Załogę wieży stanowiło od 24 do 36 żołnierzy, uzbrojonych w cztery ckm MG 08 oraz karabiny Mauser.
Po wybudowaniu w Mikołajkach mostu kolejowego w 1911 roku, zabezpieczono go dwoma jednokondygancyjnymi blokhauzami strzeleckimi. Na wschodnim przyczółku znajdowały się stanowiska obserwacyjno-bojowe (Postenstand) i ukrycie bierne. W pobliżu Mikołajek i Rucianego zbudowano baraki-koszarowce dla zakwaterowania żołnierzy. Szczególnie rozbudowywano fortyfikacje na tzw. Wyspie Giżyckiej (1900-1915). Obronę wzmacniało tu kilkanaście schronów: piechoty, amunicyjnych, artyleryjskich i obserwacyjnych wokół Twierdzy Boyen oraz umocnienia polowe nad Kanałem Giżyckim. Więcej... Za linią umocnień w rejonie Kamionek i Fuledy zorganizowano główny punkt mobilizacyjny dla tego obszaru Mazur.Po ogłoszeniu mobilizacji 1 VIII 1914 roku na pozycję skierowano część XX Korpusu z 8 Armii niemieckiej. Mrągowski 151 Pułk Piechoty obsadził odcinek od węzła Ruciane, poprzez Wierzbę po węzeł Mikołajki i Łuknajno. Odcinek nadkanałowy: Tałty-Szymonka-Kula do Twierdzy Boyen obsadziła 6 Brygada Landwehry. W rejonie Giżycko- Kamionki skoncentrowano 3 Rezerwową Dywizję Piechoty. Wojsko zarekwirowało 5 statków żeglugi mazurskiej, uzbroiło je w karabiny maszynowe i lekkie działa przeznaczając do zadań patrolowych na obszarze wodnym od Węgorzewa po Pisz i Ruciane. Wobec braku spodziewanych działań rosyjskiej kawalerii, po kilku dniach siły niemieckie przerzucono bliżej granicy, gdzie stoczyły zwycięskie potyczki. Taktyczna porażka pod Gąbinem i natarcie 2 Armii "Narew" od południa doprowadziły do wydania rozkazu ewakuacji większości sił niemieckich na zachód. 24-25 VIII saperzy wysadzili w powietrze najważniejsze mosty w Rucianem i Mikołajkach. Na Wyspie Giżyckiej i linii umocnień wzdłuż kanałów pozostała tylko czterobatalionowa załoga Twierdzy Boyen wzmocniona artylerią, szwadronem jazdy i pospolitym ruszeniem. Wobec zagrożenia od zachodu przygotowano prowizoryczne umocnienia polowe pomiędzy Rynem, Sterławkami Małymi i Kamionkiem. Stało się to zalążkiem projektu późniejszego zamkniętego obszaru obronnego Giżyckiej Pozycji Polowej.
Rosjanie nie planowali ataku na MSS od czoła, przeprowadzili tylko "rozpoznanie walką" na kierunku giżyckim w dniach 26-29 VIII. Główne ich siły miały zająć Twierdzę Boyen od zachodu. Udało się im dotrzeć aż do Kętrzyna i pod Ryn. Bezskuteczne próby ataków miały miejsce jeszcze 2 IX pod Kamionkiem. Dopiero wieści o klęsce pod Tannenbergiem powstrzymały dalsze natarcia. Fortyfikacje Pozycji Jezior przydały się raz jeszcze, gdy Rosjanie nie rozdzielając sił (jak w kampanii sierpniowej) jesienią 1914 roku przełamali od czoła pozycje niemieckie na przesmyku Cierzpięty-Tyrkło. Zagrożony przełamaniem centralny odcinek frontu Wielkich Jezior udało się im uratować dzięki długotrwałej obronie rejonu Gór Paproteckich, Rydzewa, Garncarskiej Góry, Woźnic i Łuknajna (na przedpolach Masurische Seenstellung). Ufortyfikowany odcinek frontu od Mikołajek przez Szymonkę po Giżycko utrzymywała 11 Dywizja Landwehry z I Korpusu gen. Kosch'a. Podobne, choć mniej intensywne walki toczyły się zimą 1914/15 roku na przedpolach Rucianego, gdzie również powstrzymano i następnie odrzucono Rosjan. Pierwszy atak na Ruciane miał miejsce 14 XI, a rosyjski pułk zatrzymała ledwie kompania pospolitego ruszenia. Wkrótce przybyło wzmocnienie (2 DP), które odrzuciło Rosjan w kierunku Karwicy i Pisza. Kolejne bezskuteczne ataki ponawiała 57 Syberyjska DP, aż do stycznia 1915 roku. Jeszcze w czasie trwania walk powstały liczne dodatkowe fortyfikacje polowe, a także nowe betonowe schrony na blasze falistej (m.in. Kula).W związku z rozbudową Giżyckiej Pozycji Polowej i rejonu umocnionego w okresie międzywojennym, zrezygnowano z dalszego rozwoju koncepcji MSS. Tylko w rejonie węzła Ruciane Nida w 1928 roku wybudowano 6 nowych, żelbetonowych schronów piechoty (Doppel- i Gruppenunterstand),
wzmacniając stare Dzieła Piechoty. Tym samym odcinek Ruciane Nida przy późniejszych inwentaryzacjach wykazywany był już razem z Pozycją Szczycieńską. Pozostałe umocnienia na odcinku Mikołajki-Giżycko odnowiono dopiero w 1944 roku, jako zapasową wewnętrzną
linię obrony Giżyckiego Rejonu Umocnień. Wykonano tu ciągły rów p.czołg. i fragmentaryczne umocnienia polowe wzmocnione Kochbunkrami. Tak jak i inne umocnienia Wielkich Jezior, MSS porzucono w styczniu 1945 roku praktycznie bez walki.Dla zainteresowanych polecam fotogalerię wież ckm z rejonu Ruciane Nida - Guzianka autorstwa Pawła Wagnera.
